A është e drejtë që fëmijët e mërgatës të marrin shtesa edhe nga Kosova?

Ligji për shtesat e fëmijëve në Kosovë, që parashikon pagesa mujore për çdo fëmijë me shtetësi kosovare, u mirëprit fillimisht si një hap social pozitiv. Por, me kalimin e kohës, ai ka hapur një debat të fortë mbi drejtësinë dhe barazinë e përfitimeve, sidomos kur bëhet fjalë për fëmijët e mërgatës që jetojnë në shtetet më të zhvilluara të Evropës.

Në thelb, ligji nuk bën dallim midis një fëmije që jeton në Skenderaj apo Prishtinë, dhe një fëmije që rritet në Zvicër apo Gjermani. Të dy marrin të njëjtën shumë mujore nga buxheti i Kosovës — një buxhet që financohet nga taksat e qytetarëve të vendit, ku jetesa është shumë më e vështirë.

Përfitim i dyfishtë?

Shumë familje kosovare që jetojnë në shtetet evropiane përfitojnë tashmë shtesa të konsiderueshme nga vendet pritëse, shkruan TeleshkronjaPost.

Në Gjermani, për shembull, çdo fëmijë merr 250 euro në muaj, ndërsa në Zvicër dhe Austri, përfitimet janë edhe më të larta, varësisht nga kantoni apo shteti federal.

Megjithatë, përmes ligjit të Kosovës, këta fëmijë përfitojnë edhe 20–30 euro shtesë në muaj nga Kosova – thjesht sepse janë të regjistruar si shtetas kosovarë.
Në letër duket pak, por në praktikë, kur mbi 30 mijë fëmijë të diasporës përfitojnë, kjo kthehet në qindra mijëra euro që dalin çdo muaj nga buxheti publik.

Një pyetje e drejtë: Kush ka më shumë nevojë?

Nëse qëllimi i ligjit është të ndihmojë familjet në nevojë, atëherë shtesat për fëmijët që jetojnë në vende me mirëqenie të lartë duken më shumë si simbolikë politike sesa drejtësi sociale.
Një familje në Gjakovë që jeton me pagë minimale nuk mund të krahasohet me një familje në Cyrih apo Mynih që ka të ardhura të sigurta dhe mbështetje shtetërore të shumëfishtë.

Nga ana tjetër, vetë shteti i Kosovës vuan nga mungesa e fondeve për arsimin, shëndetësinë dhe zhvillimin lokal – fusha ku çdo euro mund të kishte ndikim real.
Në këtë kuptim, shumë ekspertë të ekonomisë sociale e shohin këtë politikë si joefikase dhe të padrejtë, pasi shpërndan burime të kufizuara pa kriter të qartë të nevojës.

Argumenti i lidhjes me shtetin

Qeveria, megjithatë, e mbron këtë politikë me arsyetimin se fëmijët e mërgatës nuk duhet të përjashtohen, sepse mbeten pjesë e kombit dhe kanë të drejtë në mbështetje simbolike nga vendlindja.
Por kjo logjikë ka një kufi praktik: shteti nuk mund të jetë romantik në ndarjen e buxhetit.
Nëse shtesat përfundojnë te ata që nuk kanë nevojë reale për to, atëherë shndërrohen nga ndihmë sociale në gest politik për popullaritet.

Një skemë që kërkon rishikim

Në thelb, Kosova duhet të vendosë nëse kjo skemë është:

• Një ndihmë sociale për të varfrit,
  apo
• Një lidhje simbolike me diasporën.

Nëse është e para, atëherë duhet të përfshijë vetëm familjet që jetojnë në vend dhe që kanë të ardhura nën një prag të caktuar.
Nëse është e dyta, atëherë duhet të trajtohet ndryshe — përmes programeve kulturore, shkollave shqipe jashtë vendit apo projekteve që forcojnë identitetin kombëtar, jo përmes skemave të pagesave nga buxheti i Kosovës.

Shtesat për fëmijë janë një ide e mirë, por zbatimi i tyre pa dallim të kushteve jetësore ka sjellë një pabarazi të re.
Në një vend ku shumë fëmijë brenda Kosovës përballen me mungesë ushqimi, librash e mundësish, shteti po u dërgon para atyre që jetojnë në vendet më të pasura të Evropës

Në fund, pyetja që duhet bërë është e thjeshtë:
A është drejtësi sociale, apo politikë emocionale?